Mobbing Yazıları: Mobbing’in Tarafları ve Süreci

Geçen hafta yayınladığımız ilk mobbing yazısının ardından, okuyucularımızdan farklı yorumlar almaya başladık. Belli ki, herkesin bir yerlerde denk geldiği, bir kısmımızı maalesef teğet geçmeyen (ve bende olduğu gibi derin yaralar bırakmış olan) bir durummuş bu mobbing mevzusu.

2000’li yılların başında bir arkadaşımızın eşinin tezinde mobbing konusuna yer verdiğini öğrendik bu süreçte. Hatta o yıllarda Türkçe sözlükte karşılık bulunamadığı için tezinde “duygusal taciz” olarak geçirmiş. TDK’nın artık mobbing kelimesine yer vermesini olumlu bulmamın ne kadar doğru olduğunu, bir kez daha anlamış oldum.

Şimdilerde bir çok sektör için farklı akademisyenlerin araştırma yaptıkları ve bu konuyu ortaya çıkardıkları düşünüldüğünde, konunun aslında ne kadar önemli olduğunu bir kez daha anlıyor insan. Anlıyoruz ki, ismi ne olursa olsun, bu kavram kelime olarak sözlüğe yeni girmiş olsa da, kamu ya da özel sektör fark etmeden aslında bir çok çalışan çok daha uzun zamandır mobbing’e maruz kalıyor.

Çoğu çalışan, çalışma arkadaşlarıyla sorunların artmasından; sürekli ‘kötüleme’ şeklinde eleştirilmesinden; sorduğu sorulara cevap alamamasından; kendi yetenek ve becerilerinin altında ya da dışında başka işler verilmesinden; yaptığı her işin çok detaylı olarak incelenmesinden; yaptığı işle ilgili önerilerin kaile alınmamasından; bir ortama girdiğinde konuşmaların kesilmesinden rahatsızlık duyabilir. İşte bu saydığımıza benzer konuların süreklilik göstermesiyle, bu çalışanın gelişmeler karşısında durum değerlendirmesi yapması önem kazanıyor.

mobbing_01

Tek başına fiziksel şiddet veya cinsel taciz, suç olup iş kanununa aykırı olmakla birlikte mobbing olarak nitelendirilmiyor. Ayrıca istisnai olan olumsuz davranışlar, anlık tartışma ve çekişmeler ya da tekrarı gelmeyen aşağılamaların mobbing olmadığı; sistematik olarak sürekli olarak bunun tekrar etmesi gerektiği unutulmamalı.

Mobbing’de temel olarak amaç, kişiyi kendi rızasıyla veya başka yöntemlerle uzaklaştırmak olmakla birlikte, tek amacın bu olduğu düşünülmemeli. Uzaklaştırmakla kasıt, işten, işyerinden, o işyerindeki pozisyondan veya o pozisyondan kaynaklanan bir kısım haklardan olabilir.

Dikey (hiyerarşik) ve yatay (eşitler arası) olmak üzere iki farklı mobbing türü gözleniyor. Dikey mobbing olarak genellikle üstün astına (yani amir pozisyonundaki kişinin altında çalışan kişilere) uyguladığı psikolojik taciz (yukardan aşağıya mobbing) görülüyor. Ayrıca bir astın bireysel veya toplu olarak amirlerine uyguladıkları kısaca aşağıda yukarıya mobbing (ters mobbing) olması da dikey mobbing olarak sınıflandırılıyor.

Terfi, prim gibi başka sebeplerle eş pozisyonlardaki kişiler arasında oluşan rekabetin gittikçe, mobbing’e dönüştüğü de biliniyor. Yani aynı düzeyde ve aynı hiyerarşik ekipte olanların birbirlerine uyguladıkları psikolojik taciz de yatay mobbing olarak değerlendiriliyor.

mobbing_04

Peki bu mobbing’deki karakterler kimlerdir yani kısaca “Mobbing’de kim kimdir?” diyerek mobbing’in taraflarına bir göz atmak da fayda görüyorum: Mağdur, uygulayıcı ve izleyici olarak mobbing’in üç tarafı bulunmakta olup her çalışan bu üç rolden birini oynamaya adaydır desek çok da yanlış demiş olmayız:

Psikolojik taciz mağdurları: Kısaca mobbing uygulanan veya yapılan mobbing’e maruz kalan kişiler mağdur olarak adlandırılmaktadır.

Psikolojik taciz uygulayıcıları: Mobbing’i uygulayan yani psikolojik tacizi yapan kişiler için kullanılmaktadır. Ayrıca tacizci ya da zorba ifadelerinin de kullanıldığı görülmüştür.

Uygulayıcıların sistematik bir çalışma bulunmamasına rağmen bazı ortak kişilik özelliklerinin olduğu tespit edilmiştir. Bu ortak özellikler; övgüye aşırı ihtiyaç duyan, silik karakterli, ilgi görmek isteyen, zayıf kişilikli, suçlayıcı, yargılayıcı, ilgi görmek isteyen, çalışanları motive edemediklerinden dolayı kontrol altına almaya çalışan kişiler olarak sıralanabilir.

Psikolojik taciz izleyicileri: Mobbing yani işyerinde psikolojik taciz, genellikle mağdur ve uygulayıcı bir süreç olarak ele alınsa da, zamanla sürece şahit olan kişiler de olabilir. Seyirci, tanık olan taraf olarak adlandırılabilecek bu kişiler, psikolojik taciz olgusun farkına vardıktan sonra izleyici hale geleceklerdir. Bu kişiler olaya doğrudan karışmazlar ancak, bir şekilde bu süreci anlayıp sürecin yansımalarını yaşarlar.

Mobbing yukarda bahsi geçen üç karakter çerçevesinde oluşsa da aslında hemen meydana gelmez, aşamalar halinde bir süreç içinde gelişmektedir:

  • İlk aşamada, kritik olaylar kendini gösterir. Potansiyel olarak psikolojik tacize dönüşebilecek henüz mobbing olarak nitelendirilmesi mümkün olmayan olaylar meydana gelmektedir (şimdi dönüp kendi sürecime baktığımda müdürümün bana ilk etapta söylediği performans notu ile ilgili söyleminin ilk aşama olduğunu görüyorum).
  • İkinci aşama süresinde ise işyerinde psikoliojik taciz ve damgalama gerçekleşir. Bu aşamada söz konusu davranışlar sürekli ve sistematik bir hale dönüşür. Odak noktasında mobbing’in mağduru bulunur ve yönetime bununla ilgili şikayetler başlar.
  • Üçüncü aşamada artık yönetim devreye girer. Yönetim tarafından objektif değerlendirme yerine kişisel etmenler esas alınır.
  • Dördüncü aşama mobbing sürecinin sonucudur; kişi kendi isteği ile ayrılır ya da yönetim tarafından işten çıkarma gerçekleşir. Bu aşamada psikolojik taciz mağdurunun sağlık sorunları ortaya çıkabileceğinden psikolojik ve/veya tıbbi destek alması gerekebilir.

Her konuda olduğu gibi mobbing konusunda da derinlemesine konuşmak ve tartışmak gerekiyor, zaman zaman uzmanlardan görüş almak önemli. İlerleyen bölümlerde, konuk yazarımız olacak avukatların da konuya başka bakış açıları kazandıracaklarını düşünüyorum. Ancak bu şekilde konunun içi boşaltılmadan doğru bir şekilde konu masaya yatırılabilir.

Elbette ben bir hukuk insanı değilim, sadece kendi deneyimlerimden ve okuduklarımdan derlediklerimden yola çıkarak bu yazıları hazırlıyorum. İstiyorum ki, bunu artık tartışalım, benzer sorunları yaşayanlar varsa onların farkında olmalarını sağlayalım. Yıllar önce benim yaşadığım gibi bir çukurda olduğunu düşünenler varsa, bu ruh halinden çıkmaları için onlara elimizi uzatalım.

Faydalandığım kaynaklar:

http://www.milliyet.com.tr/yazarlar/av.suat-yurdseven/isyerinde-psikolojik-taciz–mobbing–1437349/

https://www.csgb.gov.tr/media/2053/mobbing_2014.pdf

http://webftp.gazi.edu.tr/hukuk/dergi/20_2_12.pdf

 

Zeynep Erdoğan

plazadandunyaya_profil_zeynep02_2

Yemek yapmayı ve paylaşmayı terapi olarak gören bir blogger; vizörünün arkasındayken diğer terapisinde olan bir ileri amatör; utanmasa kapının gıcırtısıyla rakseden bir “dandöz”; orta avlu’nun 35lik’i; yeğenlerinin asker arkadaşı; fil hafızalı yer-yön uzmanı.

Mobbing Yazıları: Mobbing’in Tarafları ve Süreci“ için 1 yorum yapılmış.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir