Mobbing Yazıları: Nedir Şu “Mobbing” Dedikleri?

Plazadan Dünyaya’yı kurmaya karar verdiğimizden beri aklımda olan, ancak bir türlü ruhen hazır olmadığım için yazıya dökemediğim bir konuyla karşınızdayım.

Sürekli “to do list”imde olan, her hafta başındaki yazacaklarımızı konuştuğumuz toplantılarda gündem maddesi yaptığım ama bir türlü yazamadığım bir konu oldu “Mobbing”. Evren Soyuçok ile yaptığımız canlı yayında da bunun üzerinde bayağı konuşmuştuk üstelik, geçtiğimiz yaz yazacaktım.

Sonuç: Gene yazamadım 🙁

Son haftalarda özel bir banka çalışanının vefatından sonra (kendisine Allah’tan rahmet diliyoruz) beyaz yakalıların gündemine yeniden -kelimenin tam anlamıyla- çökünce, “zamanı şimdiymiş” diyerek mobbing ile ilgili yazı dizisine başlıyorum, hazır mısınız? (ben artık hazırım).

mobbing_02
2000’li yılların başında iş hayatına girmiş biri olarak mobbing kavramıyla ilk olarak ne zaman karşılaştığımı hatırlamıyorum. Ama son çalıştığım kurumsal şirkette yaşadıklarımı psikoloğuma anlattığımda verdiği tepki, dün gibi kulağımda: “bu yaşadıkların aslında mobbing, bunun farkında mısın?”.

Tabii bu tepkiye kadar olan zamanı da bir özetlesem daha iyi olacak:

Uluslararası bir şirkette 2 seneden fazladır çalışıyordum. Bol seyahatli, yoğun bir çalışma hayatım vardı. Yöneticimle yaptığım performans görüşmelerinde olumlu notlar alıyor, öz motivasyon, takım ruhu gibi konularda iyi bulunuyordum. Bu süreçte yönetici değişiklikleri,  performans notlarımda bir değişikliğe neden olmamıştı.

Daha sonra şirket içinde yeniden yapılanma ve ülkeye yeni gelen yabancı müdürle birlikte bizim ekibin yapısında da değişiklikler olmaya başladı. Benden daha tecrübeli iki arkadaşım arka arkaya şirketten ayrıldılar (!). Bunlar olurken, annemin ani bir şekilde yeniden hastalanması ve hemen ardından vefatı ile sonuçlanan süreçte yeniden şehir değiştirmiştim; kişisel olarak zorlu bir süreçten geçiyordum. Böyle bir dönemde çalışıyor olmak iyi geliyordu ancak –doğal olarak- zorlanıyordum ve bunun bilincinde olarak elimden geleni yapıyordum.

Ve bir gün işle ilgili yaptığımız toplantının ortasında müdürümün “şimdi performans görüşmen olsa negatif sonuç alırdın” demesiyle yeni bir süreç başladı. O dönemdeki iki müdürümden de eşzamanlı bir şekilde iki farklı dilde kötü kötü eleştiriler dinliyordum. Üstelik daha önce benimle çalışmış, çalışma potansiyelimi bilenlerden “ne olduğunu bile sormadan” belirli aralıklarla benzer cümleleri duymak, beni üzdüğü ve yıktığı kadar aşırı sinirlenmeme de yol açıyordu (bu yaşadıklarımdan çıkardığım ders: Profesyonellik olunca akan sular durur; zaman zaman kendi kişiliklerinden çıkanlar olabilir. Bu yüzden herkesi kendin gibi düşünme, kimsenin düşünceli olmasını da bekleme, ne de olsa onlar “profesyonel”).

Zaman zaman daha ağır günleri de içeren bir süreç yaşadım ve bu durum yaklaşık 2,5 sene kadar sürdü. Fiziki olarak “asabi tansiyon” teşhisi de bonusu oldu.

Diyeceksiniz ki, ‘niye bu kadar dayandın?’

Dayanmayıp ne yapacaktım ki (o zaman Plazadan Dünyaya gibi farkındalık yaratan bir platform mu vardı)? Büyük bir kayıp yaşamıştım; elimde kalan bir tek işim var diye düşünüyor, onu da kaybetmeyi göze alamıyordum (‘alt tarafı iş hayatı’ diyebilmeme çok vardı). Depresyon içinde sağlam adımlar atıyordum ki, böyle bir zamanda yeni iş arayacak ne enerjim vardı, ne de iş görüşmelerinde kendimi pazarlayacak özgüvenim.

mobbing_03

İşte bu 2,5 senelik dönemde, az önce bahsettiğim cümleyi kurmuştu psikoloğum. Tabi süreç bitip (sonraki bölümlerde bu bitişten de bahsederim), kendimi yeniden bulmaya başladığımda, konu ile ilgili düşünmeye başladım. Biraz araştırınca mobbing kavramının ilk kez 1984 yılında Dr. Heinz Leymann tarafından “İş Hayatında Güvenlik ve Sağlık” konulu raporda kullanıldığını ve böylece bilimsellik kazandığını öğrendim. Mobbing sözcüğü, İngilizce olarak ‘mob’ kökenine sahip olup, aşırı şiddetle ilişkili ve yasaya uygun olmayan kabalık anlamına gelmekteymiş. Önceleri hayvanların kendi aralarındaki savaşta belirlenip, daha sonra çocukların birbiriyle olan zorbalık ilişkilerini tanımlamakta kullanılmış. İşyerlerinde de 1950-1960’lı yıllarda yapılan araştırmalarda da mobbingin sadece çocuklar arasında yaşanmadığını ortaya koyulmuş.

Gelelim ülkemizdeki durumuna: Türk Dil Kurumu (TDK), “mobbing” kelimesini bezdiri olarak açıklıyor. Bezdiri’nin anlamı nedir diye soracak olursanız da “İş yerlerinde, okullarda vb. topluluklar içinde belirli bir kişiyi hedef alıp, çalışmalarını sistemli bir biçimde engelleyip huzursuz olmasına yol açarak yıldırma, dışlama, gözden düşürme” olarak açıklama getirilmiş durumda. Kelimenin TDK’ya girmiş olması, bence olumlu bir başlangıç (optimist tarafım tuttu).

Konuyla ilgili devletin çalışmaları ne boyutta diye biraz araştırma yapınca, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından İşyerinde Psikolojik Taciz (mobbing) bilgilendirme rehberinin yayınlandığını öğrendim. 2014 yılında hazırlanan rapora göre mobbing;

İşyerlerinde bir veya birden fazla kişi tarafından diğer kişi ya da kişilere yönelik gerçekleştirilen, belirli bir süre sistematik biçimde devam eden, yıldırma, pasifize etme veya işten uzaklaştırmayı amaçlayan; mağdur ya da mağdurların kişilik değerlerine, mesleki durumlarına, sosyal ilişkilerine veya sağlıklarına zarar veren; kötü niyetli, kasıtlı, olumsuz tutum ve davranışlar bütünüdür.

Söz konusu rapora göre, her türlü olumsuz davranışın mobbing olarak algılanmaması gerekiyor. Bununla birlikte aşağıdaki sıralanan unsurların  birlikte gerçekleşmesi mobbing’in ortaya çıkmasına sebep oluyor:

  • İşyerinde gerçekleşmelidir.
  • Üstler tarafından astlarına uygulanabileceği gibi, astları tarafından üstlerine de uygulanabilir ya da eşitler arasında da gerçekleşebilir.
  • Sistemli bir şekilde yapılmalıdır.
  • Süreklilik kazanmış̧ bir sıklıkla tekrarlanmalıdır.
  • Kasıtlı yapılmalıdır.
  • Yıldırma, pasifize etme ve işten uzaklaştırma amacında olmalıdır.
  • Mağdurun kişiliğinde, mesleki durumunda veya sağlığında zarar ortaya çıkmalıdır.
  • Kişiye yönelik olumsuz tutum ve davranışlar gizli veya açık olabilir.

Bununla birlikte raporda belirtilen mobbing olarak açıklanamayacaklar diğer durumları da sıralamakta fayda görüyorum:

  • İşyerlerinde psikolojik taciz olgusu bazı durumlarda diğer olumsuz davranışlarla karıştırılabilmektedir ancak bunlar psikolojik taciz değildir.
  • Farklı hukuki nitelik ve sonuçlar içerdiğinden fiziksel şiddet, cinsel taciz ve/veya hakaret niteliğindeki davranışlar,
  • Arızi, tek seferlik ya da birden çok tekrarlansa bile strese ve doğal iş yoğunluğuna bağlanabilecek süreklilik arz etmeyen olumsuz tutum, davranış̧, tartışma ve çekişmeler,
  • İşyeri dışında gerçeklesen tutum ve davranışlar ile benzeri uyuşmazlıklar işyerlerinde psikolojik taciz olarak değerlendirilmez.

Ana hatlarıyla mobbing’in ne demek olduğu ile ilgili bir başlangıç yaptım. İlerleyen yazılarda derinlemesine konuyu incelemeye devam edeceğim. O zamana kadar mutlu kalın 🙂

 

Faydalandığım kaynaklar:

http://mobbing.gazi.edu.tr/posts/view/title/mobbing-nedir-37863

https://www.csgb.gov.tr/media/2053/mobbing_2014.pdf

 

Zeynep Erdoğan

plazadandunyaya_profil_zeynep02_2

Yemek yapmayı ve paylaşmayı terapi olarak gören bir blogger; vizörünün arkasındayken diğer terapisinde olan bir ileri amatör; utanmasa kapının gıcırtısıyla rakseden bir “dandöz”; orta avlu’nun 35lik’i; yeğenlerinin asker arkadaşı; fil hafızalı yer-yön uzmanı.

Mobbing Yazıları: Nedir Şu “Mobbing” Dedikleri?“ için 5 yorum yapılmış.

  • mavianne

    (Kasım 9, 2017 - 1:05 pm)

    Mobbing uygulanmayan çalışan sanırım parmakla sayılacak kadar azdır diye düşünüyorum
    26 yıldır devlet kurumunda çalışan bir kadın olarak
    mobbingin çok çeşidini gördüm
    O amirlere ve ya bunu yapanlara ne yapmalı?
    çözüm yolu nedir?
    Bunlar kafa yorulacak konular
    söylediğin gibi mecbursan o işe başka seçeneğin yok gibi duruyorsan ne olacak?
    şahane bir konu
    kalemine sağlık
    sevgiler

  • Zeynep Erdoğan

    (Kasım 9, 2017 - 1:28 pm)

    Yorumunuz ve desteğiniz için teşekkürler 🙂
    Kesinlikle mobbing uygulanan çalışan sayısı çok fazla. Bir de işin bilincinde olamayanlar da var. Aslında kendi yaşadıklarımından yola çıkarak bütün bunları yazmak, çözüm yollarını konuşmak/tartışmak istiyorum. Zaten tek yazı değil, bir seri olmasını planladım, mobbing’in farklı yönlerini yazacağım, bazen konuk yazarımız da olacak. sizin de yazmak istedikleriniz olursa, okumak ve paylaşmak isteriz.
    sevgiler,

  • […] hafta yayınladığımız ilk mobbing yazısının ardından, okuyucularımızdan farklı yorumlar almaya başladık. Belli ki, herkesin bir yerlerde […]

  • […] Yazıları’nın ilkinde başımdan geçen mobbing tecrübesinden size bahsetmiştim. Aynı yazıda 2,5 seneyi aşan süreci […]

  • […] tanımı ile ilgili bu yazıyı okuyarak, durum tespitine başlayabilirsiniz. Burada unutulmaması gereken, yapılanların tek […]

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir